FATALE VAL JACK MIDDELBURG

Voor de start van de 500 cc race waren reeds voldoende redenen voor handen om een waarschuwende vinger op te steken: Een temperatuur, slechts enkele strepen boven nul; de openbare weg als circuit, waarop geen ruimte wordt gelaten voor het maken van fouten of nemen van risico's; het inmiddels anderhalf uur uitgelopen wedstrijdschema waardoor de concentratie van de rijders danig op de proef werd gesteld en de rivaliteit onder Neerlands snelste coureurs. "Denk erom. Het duurt een paar ronden voordat de banden enigszins op temperatuur zijn. Rijd niet op het scherpst van de snede. Dat kan hier niet en zeker niet onder deze omstandigheden," was de boodschap van Boet van Dulmen aan het adres van zijn pupil Rob Punt, enkele minuten voor de start. Een boodschap die bij het ingaan van de tweede ronde van enorme betekenis bleek te zijn. Ooggetuigen, waaronder diverse coureurs, vertelden aangeslagen wat ze gezien hadden: "Jack probeerde Rob Punt in de snelle rechtse na startfinish buitenom voorbij te steken. Plotseling brak zijn voorwiel weg. Jack en zijn machine ketsten via de strobalen terug op de baan, waarbij Jacks helm afvloog. Boet werd door de machine getorpedeerd. Een aantal coureurs konden maar net de ontstane ravage ontwijken, John Schreuder en Peter Lemstra hadden niets gezien en waren nog niet gewaarschuwd. Zij vlogen met grote snelheid in op de ravage. Het circuit lag bezaaid met mensen en machines. Verschrikkelijk…."

 Wedstrijd gestaakt

De wedstrijdleiding stopte onmiddellijk de race, waarna de hulpverlening op gang werd gebracht. Dat ex-coureur Wil Hartog daarbij ook een rol speelde, was tekenend voor de ontstane situatie. Van Dulmen stuurde de toegesnelde ambulance onmiddellijk door: "Ik mankeer niets, help Middelburg." Jack werd in zeer kritieke toestand weggebracht. Boet van Dulmen, John Schreuder en Peter Smetsers werden eveneens naar het Academisch ziekenhuis in Groningen gebracht. Hun verwondingen bleken later mee te vallen.

Vechten

Voor het leven van Jack Middelburg werd keihard gevochten. Het mocht niet baten. Op dinsdagmiddag overleed Jack Middelburg. Een van de populairste motorcoureurs uit de Nederlandse geschiedenis. Zijn onvoorstelbare vechtlust slingerde hem heen en weer tussen de uiterste kanten van de motorsport. Schitterende overwinningen werden afgewisseld door zware valpartijen. Daarboven stak altijd zijn gevoel voor humor en de waardering voor zijn supporters. Steeds weer verwees hij een teleurstelling met een kwinkslag naar de achtergrond om zich weer op te werken naar een volgend hoogtepunt. Eenmaal in zijn race-overall op de racemachine kende Jack maar één doel: De eerste plaats. Die instelling heeft hem tot de absolute wereldtop gebracht. Deze onvoorstelbare vechtersmentaliteit is hem ook fataal geworden.

Zondagmorgen in de caravan van zijn vriend Mar Schouten vertelde Jack mij nog waarom de motorsport weer een hobby voor hem was geworden en dat alle hoogtepunten in zijn carrière hem niet veel hadden opgeleverd. De teleurstelling over de beperkte mogelijkheden van dit seizoen veegde hij van tafel met een uitstekende grap. "Racen als hobby. Niemand oefent druk op mij uit. Lekker toch", was zijn uitgangspunt voor dit seizoen. Ruim een uur voor zijn laatste start kwam hij het circuit opgerend om Mar Schouten, die zojuist gevallen was in de 250 cc, de helpende hand te bieden. Met de woorden "Je moet hier echt rustig aandoen," vertrok hij weer naar het rennerskwartier om zich voor te bereiden op zijn race. Bij het ingaan van de tweede ronde bracht zijn onvoorstelbare vechtersmentaliteit hem bij het afscheid van het leven. Zijn lef, wilskracht en humor zullen velen tot voorbeeld zijn. Voor zijn vele overwinningen, maar vooral die op Assen in 1980 en Silverstone in 1981, zullen we altijd bewondering koesteren.

 Oorzaken

Na afloop werd geconcludeerd dat het ongeluk mede te wijten was aan koude banden. Op de vraag aan wedstrijdleider Zegwaard waarom de 500 cc slechts één opwarmronde kreeg, antwoordde deze: "De coureurs hebben daar niet om gevraagd. De rijders in de kwartliterklasse wel. Wij hebben dit bovendien niet overwogen." Blijft de vraag of dit ongeval typerend is voor een stratencircuit? Zegwaard hierover, tijdens de persconferentie na afloop van het drama: "Ik heb bewondering voor mensen die op een stratencircuit racen. Racen is echter een levensgevaarlijke sport, overal en te allen tijde. De dodelijke ongevallen in '83 vonden allemaal plaats op zogenaamde echte circuits. Je kunt het gevaar van racen wellicht iets afscherpen, door het circuit obstakelvrij te maken. De mensen van de club hebben ontzettend veel gedaan, maar hun inzet heeft niet kunnen voorkomen dat een dergelijke calamiteit plaats vond." Maakte Zegwaard zich niet te gemakkelijk van het gestelde probleem af? Het ongeval van Jack Middelburg had overal plaats kunnen vinden. Het gevolg is echter typerend voor vele Nederlandse stratencircuits. Juist het terugketsen van coureur en machine maakt het racen op de vaderlandse wegen zo gevaarlijk. Op de haakse hoeken is het geen probleem dat de strobalen tegen de weg aan staan. De snelheid waarmee men op dergelijke punten onderuit gaat is veelal te gering om mens en machine terug op de baan te werpen. Juist in snelle bochten mogen de strobalen niet tegen het wegdek aan staan. De snelheid waarmee men op die plaatsen onderuit gaat is veelal enorm. Een coureur heeft op die plaatsen ruimte nodig wil hij een kans hebben. De achtervolgende coureurs lopen dan ook veel minder risico getorpedeerd te worden door een teruggeworpen machine of coureur. Juist dit onderdeel is op meerdere stratencircuits het grote probleem, wat al jaren onderschat wordt. Tolbert kent twee snelle bochten. De ene bocht wordt geflankeerd door een diepe sloot op twee meter afstand. De fatale bocht wordt geflankeerd door een muur van strobalen op een meter en zelfs minder dan een meter afstand. 

Nota veiligheidsmaatregelen

  Het ongeval in Ammerzoden in het seizoen '80 heeft geleid tot de Nota Veiligheidsmaatregelen wegraces. Daadwerkelijk heeft dit als resultaat opgeleverd dat het publiek op veilige afstand staat, het circuit in het oog wordt gehouden door een gesloten Tv-circuit, een mobiele kliniek en een calamiteitenplan. Bij de presentatie van de nota maakten wij al de kanttekening dat wat betreft de veiligheid van de coureurs weinig in de nota was terug te vinden. Juist de veiligheid naar de rijders toe kan een calamiteit zoals in Tolbert wellicht voorkomen. Dat men bij een ongeval snel kan handelen is erg belangrijk. Veel belangrijker lijkt het ons een ongeval te voorkomen. En dan het volgende. Op het punt waar Mar Schouten de sloot in vloog stonden drie enthousiaste dames van de EHBO. Eén ervan durfde, overigens volkomen terecht, de baan niet over te steken, terwijl de andere twee dames niet de kracht hadden Mar op te tillen of te verplaatsen. Terwijl Mar de eerste "hulp" kreeg, scheerden de coureurs nog twee ronden lang in volle vaart op een afstand van twee á drie meter langs. 

Jaap van Steenbergen, PR man van, de KNMV, deelde mee dat de commissie van advies, voortgekomen uit de commissie veiligheid motorcircuits, één dezer dagen een vergadering gepland had. Dit overlegorgaan, waarin ook de overheid zitting heeft, zal wellicht met een officiële mededeling komen naar aanleiding van het dramatische gebeuren in Tolbert.

Helaas moet geconcludeerd worden dat er na Ammerzoden 1980 ten aanzien van het racen op stratencircuits fundamenteel niets gewijzigd is. Deze gedachte maakt het verlies van Jack Middelburg alleen maar groter.

Verslag door Toon Kannekens (bron Moto 73)

80cc

1984 NK Tolbert 80cc 2.Jos van Dongen 5.Theo Timmer 16.Hans Koopman en 18.Willem Heykoop

125cc

1984 NK Tolbert 125cc Anton Straver voor Willem Heykoop

250cc, val Mar Schouten

500cc

1984 NK Tolbert 500cc Jack op jacht naar Rob Punt.............

Ter nagedachtenis door Hans van Loozenoord (bron Motor)

JACK MIDDELBURG:  

ONVERGETELIJKE HERINNERINGEN

Jack Middelburg zal de  geschiedenis ingaan als een onverbeterlijke liefhebber voor alles met een motor en - vooral  niet te vergeten - een humorist van grote klasse. Ik zou hem dan ook geen grotere eer kunnen bewijzen door het weergeven van enkele fraaie anekdotes, zodat de mensen die niet het geluk hebben gehad om hem van nabij mee te maken, toch een beter inzicht in de persoonlijkheid van Jack kunnen krijgen. Het lijkt me de beste hommage aan een man, die een zware stempel op zowel de internationale- als de Nederlandse motorsport heeft  gedrukt, maar meer nog op de, getrouwen uit zijn naaste omgeving.

Natuurlijk zijn er legio mensen die Jack beter hebben gekend dan ik, doch als motorsportjournalist had ik direct al met hem te maken in 1976 en werd een jaar later het eerste interview gemaakt toen hij in drie klassen internationaal kampioen van Nederland wist te worden. Natuurlijk was de verbintenis in eerste instantie een 3zakelijke - met als oorzaak ons beider belangen in de wegrace - maar bij een persoonlijkheid als Middelburg werd dit automatisch een amicale relatie. Die werd nog versterkt toen Middelburg zijn schreden in de buitenlandse Grand Prix ging zetten, want dan ben je als klein groepje Nederlanders vaak op elkaar aangewezen in een rennerskwartier hier 2000 km vandaan. Het trefpunt vormde meestal de goed verzorgde camper van vader Willem en moeder Dien, die hun snelle zoon al in een vroeg stadium naar de Grote Prijzen begeleidden. Onder de luifel van die camper trof men elkaar en onder het genot van de (liefdevol door moeder Dien aangedragen) versnaperingen, kwamen de verhalen los, waarbij Jack meestal de voorzetten gaf, al dan niet geholpen door de droge opmerkingen van Willem en boezemvriend Hans Valstar. Met een kop koffie in de ene en een 'zware van de weduwe' in de andere hand voelde Middelburg zich in zijn element en vergat hij vaak de bijna constante pijn aan zijn gekwetste been. De stemming zat er natuurlijk helemaal in als Jack het weer eens had gepresteerd om met zijn productiefiets een plaatsje op de voorste startrij te veroveren en de dure fabrieksjongens met lef had afgetroefd. Zijn steevaste commentaar luidde dan altijd: 'Ja, ik heb wel even gek moeten doen om die tijd neer te zetten'. Dat gek doen, betekende op het circuit dat hij soms over de grens had gereden en de motor tijdens die bewuste ronde weer eens dwars had gestaan in een snelle bocht. 'Als ik dat niet doe, dan verlies je weer een halve seconde en sta je weer een paar plaatsen naar achteren. Dat schiet niet op'. Bij zulk soort acties, kwam de bravoure van Jack naar voren, de vechtersmentaliteit; die kwaliteiten die van een middelmatige coureur een wereldtopper maken. Hij kon soms onmogelijke dingen met een motorfiets doen. Een goed voorbeeld daarvan was de TT overwinning in 1980. 

De Westlander behaalde deze riante zege met de viercilinder-in-lijn Yamaha; nu niet direct de beste productie-racer die ooit is gebouwd . . . Je moet dan overigens wel Jack Middelburg heten om tijdens de laatste ronde vrolijk zwaaiend naar het duizendkoppige publiek langs te komen met een hoge snelheid. De snelheidsdrang van 'De Briet, 'Jumping Jack' of 'De kassenbouwer uit Naaldwijk', uitte zich ook op de openbare weg. De man hield van snelle auto's en als je met hem per automobiel langs 's Heren wegen op pad was (veelal via de Duitse Autobahnen naar een buitenlandse Grand Prix) vloog de tijd letterlijk om. Nu weet ik dat Jack op de openbare weg zelf weinig is ingehaald door een auto, maar als zoiets gebeurde werd er ook onmiddellijk melding van gemaakt. 'Ik doe toch iets verkeerd', klonk het droogjes als hij langzaam maar zeker de achterlichten van een Porsche Turbo eerder de horizon zag bereiken dan hij.

Zo zou hij een keer met mij terugrijden naar Nederland vanuit Paul Ricard in Zuid-Frankrijk. Dat weekend was ik op reis met een geleende auto, een Citroën Visa, in Middelburgs ogen een soort Solex onder de auto's. Nadat hij een keer hoofdschuddend om dit notendopje was heengelopen, maakte hij de opmerking: 'Ik hoop dat je een kussen hebt meegenomen'. Hoezo dan, Jack? 'Nou, dan kan ik daar m'n hoofd achter verbergen als we het Westland binnen rijden. Stel je voor dat iemand me hierin herkent!' Diezelfde Middelburg was overigens wel zo sportief om te bekennen dat het autootje eigenlijk best wel meeviel, nadat de volgende ochtend was gebleken dat we er een redelijk hoog gemiddelde mee hadden gereden.

Terwijl Jack zich steevast in de hoogste regionen van de Koningsklasse manifesteerde, was Mar Schouten actief in de kwartlitercategorie. De concurrentie was in die tijd al moordend en Mar kwalificeerde zich soms op de laatste startrij. Toen Jack daar de lucht van kreeg begaf hij zich naar Schouten en zei: 'Weet je wat jij moet doen?', waarop de man uit Almkerk ontkennend reageerde. 'Achterstevoren op je motor gaan zitten, dan sta je ook eens op de voorste startrij', grinnikte Middelburg en het geschaterwas weer niet van de lucht. Zeker niet bij Mar, die deze humor wel kon waarderen en ook wist, dat deze opmerking goed bedoeld was.

Ook ik moest het regelmatig ontgelden en toen ik van Den Haag naar het oosten des lands was verhuisd kon Jack het niet nalaten om daar enkele kwinkslagen aan te wijden. 'Je komt zeker van het platte land, Hansepans?'. 'Hoe raad je dat zo, snelle sportvriend?'. 'Nou, de stront zit nog op je banden'. De reactie van 'de wijzen komen uit het Oosten', had weinig effect meer na eenmalig gebruik, want Middelburg had al snel geconcludeerd dat zoiets vroeger eens gebeurd was en nu niet meer gold.

Naast zijn humoristische benadering van vele personen, had Middelburg bovenal bewondering voor een groot aantal collega's en ex-rijders. Een van zijn grootste favorieten heette Mike Hailwood en Jack was behoorlijk ondersteboven van diens plotselinge overlijden na een verkeersongeval. De grootste admiratie kende hij voor Kenny Roberts als collega en concurrent van dezelfde generatie. De champagne smaakte extra zoet op Silverstone, nadat hij in 1981 tijdens een rechtstreeks duel de drievoudig wereldkampioen had verslagen in een race, die mijns inziens de beste is geweest uit Jack's carrière. Zelden heb ik iemand met meer lef op een motorfiets zien zitten, want welke coureur weet zo'n verschrikkelijk hoog tempo vol te houden, als hij twee keer met ongeveer 200 km/u volledig heeft dwars gestaan?

Naast de wegrace hield Middelburg ook vele andere takken van sport, zoals motorcross en wielrennen, in de gaten, terwijl hij intens kon genieten van mooie beelden van autorallys. 'Dat zou ik zelf nog wel eens willen proberen', luidde een stille wens van hem, die hij tot uitdrukking bracht tijdens het aanschouwen van een samenvatting van de Rally van Monte Carlo toen de Audi Quatro's, Lancia's en Porsches driftend op de televisie verschenen. 

Deze wens en andere kan hij niet meer in vervulling zien gaan. Jack Middelburg is gestorven tijdens en voor de sport waar hij het meest van hield en waarvan hij de risico's terdege kende. Jack deed daar niet moeilijk over. Voor een ieder die van zijn prestaties heeft genoten en hem persoonlijk heeft gekend, blijven de prachtige herinneringen voor altijd bestaan. 

Zijpannen

1984 NK Tolbert Martin Kooy en Raymond van der Groep nog voor winnaars Egbert Streuer en Bernard Schnieders